Clì Gàidhlig - Ùlpan

guth luchd-ionnsachaidh

buidheann cothruim is adhartachaidh na gàidhlig

Tuilleadh fiosrachaidh air Ùlpan

Chaidh an dòigh seo air cànan a theagasg a leasachadh sa Chuimrigh thairis air dà fhichead bliadhna. 

San dùthaich sin tha Wlpan, mar a chanas iad, air a bhith air leth cudromach ann a bhith a’ tarraing luchd-ionnsachaidh inbheach do Chuimris, agus tha seo air a chur ris na h-àireamhan de chloinn a tha a’ fàs fileanta ann am foghlam tro mheadhan na Cuimris.

Chaidh Wlpan a dhèanamh freagarrach ri Cuimris bho shiostam a thòisich ann an Iosrail gus in-imrich bhon t-saoghal air fad a thoirt gu fileantas ann an cànan coitcheann na dùthcha, Eabra.

Tha Clì Gàidhlig ag obair còmhla ri companaidh ann an Glaschu, Deiseal Ltd., gus Ùlpan, a thoirt do dh’Alba.   Chaidh Deiseal a stèidheachadh aig Dàibhidh Grannd agus aig Guto Rhys ann an 2005 gus an dòigh Chuimris a dhèanamh freagarrach ri Gàidhlig.

Mar thidsear àrdsgoil, rannsaiche foghlaim agus cànanaiche, tha deagh eòlas aig Guto air Cuimris a theagasg tro Wlpan. Bidh tòrr luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig eòlach air Dàibhidh bho na cùrsaichean còmhraidh a bheir e seachad às leth Clì, agus aig Sabhal Mòr Ostaig.

Le taic airgid bho Bhòrd na Gàidhlig agus Iomairt na Gaidhealtachd, thòisich am pròiseact ann an da-rìribh san Dùbhlachd 2006 an dèidh ochd mìosan deug de dh’ullachadh.

Cò bhuannaicheas bho Ùlpan?

Duine sam bith a tha airson Gàidhlig ionnsachadh gu dòigheil agus le brosnachadh m.e.

1. daoine a tha feumach air Gàidhlig airson an obrach
2. pàrantan le cloinn ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig
3. daoine a tha a’ sireadh clas oidhche
4. oileanaich aig oilthigh no colaiste
5. daoine a tha air imrich dha choimhearsnachd Ghàidhlig
6. fastaichean a tha airson cothrom ionnsachaidh a thairgsinn san àite-obrach

A bharrachd, bidh ùidh aig oidean a bhios a’ tabhann chlasaichean ann an suidheachaidhean eadar-dhealaichte, agus aig fileantaich - fiu ’s an fheadhainn nach do bheachdaich orra fhèin a bhith ri teagasg a-chaoidh – a gheibh rathad a-steach do chosnadh agus do bhrosnachadh dìreach a’ cànain.

Dè nì Ùlpan do Gàidhlig?

1. a’ toirt slighe do Ghàidhlig mar chànan ga labhairt bhon latha an-diugh
2. a’ meudachadh àireamh luchd-labhairt fileanta
3. a’ cur air bhonn inbhe àrd de mhathas a thaobh theagaisg is ionnsachadh na Gàidhlig
4. ag àrdachadh àireamh oidean Gàidhlig
5. a’ cur air adhart oideachas cànain mar chothrom cosnaidh airson luchd-labhairt
6. a’ tabhann cothrom do dhualchainntean a bhith gan ath-nuadhachadh

Dè nì Ùlpan airson luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig?

1. a’ tabhann dòigh ùr èifeachdach cànan ionnsachadh
2. a’ toirt oileanach do dh’ fhileantas ann an 324 uairean de theagasg
3. a’ meudachadh misneachd ann a bhith a’ bruidhinn sa Ghàidhlig
4. a’ leasachadh inbhe agus cothroman ionnsachadh na Gàidhlig
5. a’ solar oidean air feadh na dùthcha air an trèanadh agus le teisteanas gus dèanamh cinnteach gum faighear teagasg aig an ìre as àirde
6. a’ toirt structair le stuth-teagaisg a’ chùrsa na lùib agus frèam nàiseanta gus an cànan ionnsachadh
7. a’ togail cothroman cosnaidh

Ciamar a tha Ùlpan eadar-dhealaichte bho chùrsaichean Gàidhlig eile?

Leis an t-siostam Ùlpan gheibh an t-oileanach taic ri Gàidhliga chur gu feum,ag ionnsachadh tro èisteachd is tro labhairt. ’S ann mu dheidhinn na Gàidhlig a bhios a’ mhòr-chuid de shiostaman eile ag amas, le dòigh-obrach sgrìobhte agus nas sgoilearaiche, stèidhichte air gràmar. Le dòighean-teagaisg traidiseanta ruigidh a’ mhòr-chuid de luchd-ionnsachaidh liut, mu dheireadh thall, ann an leughadh is ann an sgrìobhadh, seach a’ chiad mhiann aca - a bhith ga labhairt is ga tuigsinn. Leis an dòigh Ùlpan, ’s e labhairt is tuigsinn na rudan as cudromaiche agus bidh leughadh is sgrìobhadh air an cleachdadh gus an comas labhairt a dhaingneachadh.

An lùib Ùlpan gheibhear oide stuthan-teagaisg iomlan agus cùrsa cuimseach aig a bheil structair adhartach. Faodaidh oileanaich, a tha air tòiseachadh mar-thà, imrich dha chlasaichean ann an sgìre eile agus an aon chùrsa a leantainn. No, ma thogras iad, dh’ fhaodadh clas cùrsa bogaidh a stèidheachadh bho àm gu àm gus crìoch a chur air barrachd aonadan ann an ùine nas giorra. Cuideachd cha bhi Ùlpan ga thoirt seachad ach aig oidean a fhuair trèanadh agus teisteanasan a bhios aithnichte aig ìre eadar-nàiseanta.

Le Ùlpan, airson a’ chiad triop, bidh slat-tomhais ri fhaighinn gus adhartas nan oileanach a thomhas. ’S e buannachd mhòr a tha seo do dh’oidean is do dh’oileanaich le chèile. Tha an easbhaidh seo air a bhith na cnap-starra mhòr air teagasg a’ chànain gu ruige seo. Cha bhi a-chaoidh aig tidsearan dèiligeadh ri clas “eadar-mheadhanach” le raon farsaing de sgilean.

Cò ris a tha clasaichean Ùlpan coltach?

Tha na clasaichean dèante gus comas a thoirt do dh’oileanaich sgilean ùra a bhuannachadh agus an cleachdadh gu dèanadach. Bidh iad a’ cluinntinn agus ag ath-aithris abairtean goirid stèidhichte air puingean cànain sònraichte agus an uair sin gan cleachdadh ann an gnìomhan mar gheamaichean. Tha còmhradh sgrìobhte goirid anns gach ionad mar àirde den t-seisean far an cuir oileanaich na tha iad air ionnsachadh gu feum ann an suidheachadh làitheil. A bharrachd, thèid an clas thairis air stuth a dh’ionnsaich iad ann an clasaichean roimhe. Aig deireadh a’ chlas, tha seisean ann air togail briathrachas a bhios mar bhunait airson nan aonadan a leanas. ’S e Gàidhlig cànan nan clasaichean – ach feumaidh oide cuideachd a bhith math air mìm a dhèanamh aig amannan!

Tha clasaichean Ùlpan spòrsail agus buannachdail do luchd-ionnsachaidh agus do dh’oidean le chèile. Chì a-h-uile duine comas agus misneachd nan oileanach a’ sìor-fhàs gu cunbhalach.

Dè cho fad’s a bhios cùrsaichean Ùlpan?

Bidh barrachd air 200 aonad sa chùrsa uile gu lèir. Bidh aonad fa-leth a’ toirt uair gu leth ri thoirt seachd.

Ann an clasaichean coimhearsnachd no san àite-obrach, ’s ann as fhèarr Ùlpan a theagasg ann an dà (no as motha) sheisean sgapte gach seachdain, uair gu leth gach fear. ’S e seo na bhuannachd mhòr an taca ri clasaichean àbhaisteach a thàtar gan lìbhrigeadh uair air an t-seachdain. A-rèir cuin as urrainn do dh’oidean is do dh’oileanaich am frithealadh, gabhaidh 72 earrannan a dhèanamh gach bliadhna. Mar seo, bheir an cùrsa air fad trì bliadhna.

’S e an dòigh as luaithe 24 earrannan gach seachdain ri fhaighinn mar chùrsa bogaidh ann an suidheachadh còmhnaidh. Mar seo, faodar crìoch a chur air a’ chùrsa gu lèir ann an naoi seachdainean.

Co-dhiù ’s e susbaint Ùlpan sùbailteachd. Faodar clas oidhche cùrsa deirsheachdaineil a dhèanamh gus gluasad air adhart mar 8 aonadan, no cùrsa fad sia làithean mar 24 earrannan. Sa Chuimrigh, gheibhear tòrr atharrachaidhean dhan chlàran-ama seo. Tha cùrsaichean bho aon gu naoi seachdainean air an tabhann mar sgoiltean samhraidh.

Dè chosgas cùrsaichean Ùlpan?

Tha e riatanach gu h-ath-bheòthachadh na Gàidhlig gum faigh tòrr luchd-ionnsachaidh cothrom ionnsachadh aig an inbhe as àirde.  Mar sin, thèid clasaichean a thabhann aig prìs cho beag ’s a ghabhas.

Bidh cosgaisean ag atharrachadh a rèir cò am buidheann a tha a’ tabhann nan cùrsaichean, ach mar ’s trice, bidh cùrsa còig làithean a’ cosg £140-150, gun àite-còmhnaidh – an aon phrìs ri sgoiltean samhraidh.

Cosgaidh cùrsa naoi seachdainean (sia uairean gach là, sia làithean gach seachdain) mu £900, gun àite-còmhnaidh.

Airson chlasaichean dà thriop gach seachdain, ’s e a’ phrìs mu £266 gach bliadhna (le 72 clasaichean sa bhliadhna, ’s e seo £3.70 gach clas). Tha a’ phrìs seo a’ gabhail a-steach stuth-ionnsachaidh agus leabhraichean a’ chùrsa. Thathar an dùil gum b’ urrainn do dh’ oileanaich cunntas ILA a chleachdadh gus cosgaisean a’ chùrsa a lùghdachadh. 

Ùlpan sna h-àite-obrach

Bho chionn ghoirid, chaidh Plana Nàiseanta na Gàidhlig a chur ri chèile le Bòrd na Gàidhlig agus bheir seo gu buil Achd na Gàidhlig (Alba) 2005.  A rèir a’ Phlana, feumaidh grunn bhuidhnean poblach planaichean sònraichte a dhèanamh gus mothachadh poballach agus cleachdadh a’ chànain a mheudachadh. Air tàilleabh seo, bidh feum air buidhnean poblach luchd-obrach fhastadh neo an trèanadh gu ìre àrd sa Ghàidhlig.

Tha Ùlpan mar a thèid a theagasg san àite-obrach, na dòigh luath is èifeachdach gus seo a thoirt gu buil. Sa Chuimrigh, bidh tòrr chompanaidhean agus bhuidhnean (m.e. Seanadh na Cuimrigh is Poileas na Cuimrigh a Deas) a’ tabhann chlasaichean Wlpan mar thrèanadh in-seirbheis gus sgilean an luchd-obrach aca àrdachadh. Gu tric thèid clasaichean a chumail aig toiseach neo aig deireadh an latha-obrach, no aig àm lòin, leis an luchd-obrach a’ cur na h-ùine aca fhèin ris cuideachd.

Gus fiosrachadh air trèanadh mar oide Ùlpan fhaighinn, briog an seo.

Ulpan@cli.org.uk